Zdrowie seniorów – dieta i suplementacja - Prof. I.Wawer

 

Społeczeństwo większości krajów europejskich starzeje się. Z wiekiem stajemy się coraz mniej sprawni, rozwijają się choroby degeneracyjne. Ponad 20% osób o zaawansowanym wieku nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Jak zapewnić im warunki do życia i odpowiednią dietę? Potrzeby seniorów to wyzwanie dla firm spożywczych i farmaceutycznych. Starzejąca się populacja stwarza ogromny rynek konsumentów żywności funkcjonalnej, a także suplementów diety i wielu produktów ułatwiających życie.
Dieta seniora powinna być lekkostrawna, z dużą ilością warzyw i owoców, odpowiednią porcją białka (ryby, drób), nienasyconych kwasów tłuszczowych i witamin. Starsi ludzie mogą jeść mniej tłuszczów i węglowodanów, ale ich zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne jest podobne jak młodszych. Badania pokazały, że poziom witamin i innych mikroskładników w organizmie jest niższy u ludzi starszych z przewlekłym stanem zapalnym, przy obniżonej odporności. Wynika to z ogólnie gorszego przyswajania składników pokarmowych.

Badania diety różnych grup ludności w Polsce prowadzone przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie pokazały za niskie spożycie składników mineralnych: wapnia, magnezu, potasu, przy zbyt wysokiej zawartości w diecie sodu i fosforu. Stwierdzono niedobory witaminy C w miesiącach zimowych, ale zawartość witaminy A była powyżej zapotrzebowania. W latach 2001-2004 prowadzono badania diety polskich stulatków stwierdzając, że pobór większości witamin i minerałów był poniżej normy, z wyjątkiem witaminy A. Seniorzy spożywali 151 - 188% dziennej dawki witaminy A, ale za mało witaminy C i witamin z grupy B. Badania osób stuletnich na Śląsku wykazały dość powszechne deficyty witaminy B12 i kwasu foliowego. Interesujące były wyniki badań odżywiania seniorów w 11 krajach „starej” Unii Europejskiej. Otrzymywali oni wystarczająco dużo białka i tłuszczu, ale profil lipidów nie był prawidłowo zbilansowany: za dużo tłuszczy nasyconych i trans, za mało nienasyconych, omega-3. We wszystkich krajach stwierdzono niedobory witaminy D i folianów, spożycie innych witamin grupy B uznano za wystarczające. Inny projekt fundowany przez Komisję Europejską (Ageing Nutrition Project) dotyczył krajów bałtyckich, w tym Polski. Odnotowano nadmierne spożycie produktów dostarczających energii, co powoduje problemy z otyłością. Wg. analizy z 2011 r. (ILSI Europe), w europejskiej diecie mogą wystąpić niewielkie niedobory cynku, miedzi, witaminy C i B12 i znacznie większe niedobory witaminy D, kwasu foliowego, wapnia, selenu i jodu.  Badania austriackie osób w wieku 70-90 lat pokazały, że 88% miało niedobór witaminy D, 42% witaminy K, 29% witaminy B6, a ok. 10%  niedobory innych witamin z grupy B (B1, B2, B6, B12).
Ważny problem grupy wiekowej 60+ to tzw. polipragmazja - czyli jednoczesne stosowanie wielu leków na różne choroby. Regularne przyjmowanie 1-2 leków dziennie nie miało istotnego znaczenia, ale już stosowanie 3 i więcej negatywnie wpływało na status witamin w organizmie, zwłaszcza D, K, B6 i folianów.

Pokrycie potrzeb w zakresie witamin może mieć wpływ na zdolności poznawcze i pracę mózgu. Dowodów dostarczyły badania roli witamin grupy B: B6 i B12 uczestniczą w syntezie neurotransmiterów, B1 w procesach produkcji energii. Pracujący stale mózg potrzebuje glukozy, aminokwasów, kwasów tłuszczowych (zwłaszcza DHA, EPA) oraz antyoksydantów, w tym dużo witaminy C. Niestety, produktów o dużej zawartości tych potrzebnych witamin jest za mało w typowej diecie seniora.
 
Biorąc pod uwagę powszechne niedobory dietetyczne, można polecać seniorom preparaty multiwitaminowe zawierające witaminy C, D3, K2, B1, B2, B6, B12 i kwas foliowy. Do popularnych suplementów: wapń + wit.D3, magnez + wit. B6, powinna dołączyć para: wapń + wit. K2.

Witamina D jest syntetyzowana w skórze, ale ludzie muszą przebywać na słońcu, co w przypadku seniorów i chorych jest trudne do spełnienia. Osoby te powinny uzupełniać witaminę D3 korzystając z suplementów. Polecana dawka to 800 - 2000 IU dziennie. Niedobór D3 powoduje spadek odporności, częste infekcje bakteryjno-grzybicze, może zwiększać ryzyko chorób układu krążenia i nowotworów.
 
Witamina K jest znana jako czynnik przeciwdziałający koagulacji. Okazało się, że zapewnia też prawidłowe funkcje białek wiążących i transportujących wapń. Suplementacja witaminą K2 (MK-7) zmniejsza ryzyko choroby niedokrwiennej serca oraz osteoporozy.

Koenzym Q10 – jego ilość w organizmie maleje z wiekiem, ale obniżone stężenie CoQ10 mają chorzy z miażdżycą i chorobą niedokrwienną. Są argumenty za podawaniem go pacjentom leczonym statynami.

Kwasy omega-3 są spożywane w niewystarczających ilościach, a typowa dieta jest zbyt bogata w kwasy omega-6. Taka proporcja sprzyja stanom zapalnym i postępowaniu zmian miażdżycowych. Mózg zawiera szczególnie dużo kwasów omega-3 (EPA i DHA). Z powodu niedostatecznego spożycia ryb, ważnym źródłem kwasów omega-3 stają się suplementy diety.

Karotenoidy. Zagrożenie utratą wzroku z powodu degeneracji plamki żółtej (AMD), katarakty lub jaskry rośnie z wiekiem. W plamce żółtej oka u osób chorych na AMD stwierdzono o 30 proc. mniej luteiny i zeaksantyny niż u osób zdrowych. Suplementy dla seniorów powinny dostarczać obu karotenoidów obecnych w siatkówce.  

Błonnik pokarmowy - typowa dieta dostarcza zbyt mało błonnika. Seniorzy bardzo chętnie jedzą słodkie pieczywo z białej mąki, czego skutkiem są otyłość, zaparcia i większe ryzyko nowotworów przewodu pokarmowego. Racjonalnym rozwiązaniem jest skorzystanie ze sproszkowanych, mikronizowanych błonników (jabłkowy, owsiany, kakaowy) jako dodatku do potraw.

Prof. Iwona Wawer